De problemen die de filosofe toen vurig aankaartte, zijn immers lang nog niet allemaal opgelost, integendeel. "Vrouwen zijn altijd al slaven van mannen geweest, of in ieder geval hun vazallen. De twee geslachten hebben de wereld nooit echt gelijkelijk gedeeld. Ook vandaag nog blijven vrouwen vaak stevig benadeeld, al is hun status gelukkig wel aan het veranderen. In bijna geen enkel land is hun rechtspositie identiek aan die van mannen. Zelfs als de rechten van vrouwen in abstracto worden erkend, verhindert een lange traditie dat ze in het dagelijks leven ook concreet worden ingevuld. Europese vrouwen zagen vooruitgang."
Vrouwen onvoldoende vertegenwoordigd in machtsposities
Het boek inspireerde, niet alleen in Europa maar ook in de Verenigde Staten en ver daarbuiten. Zelf heb ik in mijn eigen leven en in mijn wijde omgeving als tiener veel in gang kunnen zetten dankzij haar inspirerende woorden. Vandaag klinken die nog altijd even luid, en de lijst van wat veranderen moet, blijft lang.
Ook anno 2025 zijn vrouwen in alle sectoren onvoldoende vertegenwoordigd in machtsposities. Kijk maar naar een groepsfoto van de G7 of G20-topontmoetingen, of naar grote bedrijven. Wat Simone de Beauvoir ooit aankaartte, blijft dus actueel.
"Naast de concrete kracht die mannen bezitten, zijn ze ook nog eens begiftigd met een prestige dat tijdens de opvoeding van het kind in ere wordt gehouden, als een soort van traditie … Toen vrouwen de wereld mee vorm begonnen te geven, was dit nog altijd een mannenwereld."
Want inderdaad, het gaat om de codes, en die zijn lastig te kraken. De wijze waarop jongens opgevoed worden heeft ook een impact op de wijze waarop vrouwen in onze samenleving behandeld worden.
Moord op Joeweela illustreert nachtmerrie van zoveel vrouwen
Dit alles komt telkens opnieuw bij me op wanneer ik lees over vrouwen die in hun eigen huis op gewelddadige wijze vermoord worden door hun echtgenoot.
Vorige week zaterdag maakte De Telegraaf duidelijk dat dit nog veel te vaak gebeurt. Het verhaal van Joeweela, de 39-jarige vrouw uit Gouda die door haar ex werd doodgeschoten, illustreert de nachtmerrie van zoveel vrouwen en moeders.
Condoleren is goed, en dat deden honderden mensen, maar dit zal haar helaas niet terugbrengen. Wat wél had moeten gebeuren, is dit soort geweld door ex-partners vooraf onmogelijk maken.
Joeweela is niet de enige die onlangs gedood werd. In dezelfde week stond een andere man terecht voor het doden van zijn 22-jarige ex-vriendin met niet minder dan 258 messteken. Haar naam is Jihaneve, ze kwam uit Zoetermeer.
Geweld tegen vrouwen komt vaak voor in onze maatschappij
In heel Europa stapelen de slachtoffers zich op. Het komt met de regelmaat van de klok in de krant, en het lijkt zo wel deel uit te maken van het leven. De gebruikelijk 'Ben je veilig thuis'-controle wanneer meisjes zijn uitgegaan, is in onze maatschappij intussen doodnormaal geworden. Ook justitie laat steken vallen.
Neem het geval van rockster Bertrand Cantat. We kunnen nooit vergeten wat er met actrice Marie Trintignant is gebeurd meer dan 20 jaar geleden. Ze werd doodgeslagen in Vilnius in 2003. Haar dood is niet alleen veroorzaakt door de mishandeling door haar partner destijds, maar ook door het gewicht van de acceptatie van controle, geweld en straffeloosheid in onze samenleving voor geweld tegen vrouwen. Altijd totdat het te laat is.
Netflix-documentaire over rockster Bertrand Cantat
Zij is niet het enige slachtoffer van Bertrand Cantat en van het gebroken systeem. Vijftien jaar na de zelfmoord van zijn ex-vrouw Krisztina Rady wordt het onderzoek heropend na nieuwe onthullingen in een Netflix-documentaire, mede geregisseerd door Anne-Sophie Jahn, journaliste bij de Franse krant Le Point, getiteld Van rockster tot moordenaar: de zaak Cantat.
Wat zag zij dat justitie niet kon zien? Het onrecht. De nood aan justitie. Feiten. Onder andere een medisch dossier waaruit blijkt dat Krisztina Rady zich enkele maanden voor haar dood had laten behandelen voor huiselijk geweld. Waarom worden vrouwen altijd tot de dood in de steek gelaten? Ook vandaag de dag? Het is een hele cultuur van geweld en straffeloosheid die dringend moet veranderen. Vrouwen zijn vaak nergens veilig.
Huiselijk geweld en straatagressie tegen vrouwen
Naast huiselijk geweld is er ook nog de straatagressie. Er is discriminatie op het werk. Er zijn verkrachtingen die onbestraft blijven. We denken in Europa graag dat wij het op dat vlak beter doen dan de rest van de wereld, maar de waarheid is dat ook wij ontzettend veel vrouwen en meisjes in de steek laten.
We moeten de hele cultuur tegenover geweld veranderen. Daar komt dan nog eens de buitenlandse cultuur van onderdanigheid van vrouwen bovenop, en ook dat kunnen we niet accepteren of tolereren.
Voor verkrachting of geweld is een effectieve straf het enige gepaste antwoord. Overlast op straat moeten we kordaat en resoluut aanpakken. En dit geldt net zo goed voor wie de gelijke rechten die verworven zijn tracht te vernietigen door de gelijkheid tussen man en vrouw in twijfel te trekken, zoals veel conservatieve buitenlanders doen. Zij brengen gewoontes en gebruiken mee naar Europa die vrouwen nog meer onderdrukken.
'Bescherm vrouwen tegen geweld'
Deze strijd vraagt een tweesporenbeleid. Enerzijds moeten we alle vrouwen tegen geweld beschermen door de bestaande wetten goed en tijdig toe te passen. Anderzijds is het onze plicht om ook de waarden en normen die deze rechten garanderen te beschermen, zodat die rechten voor iedereen overeind blijven.
Vandaag gaan de vrouwenrechten waar iemand zoals Simone de Beauvoir zo hard voor heeft gevochten opnieuw achteruit. Niet enkel door geweld, maar net zo goed door de ontkenning van die rechten vanuit cultuur, religie of educatie. En door toedoen van vrouwen die wel beweren voor vrouwenrechten te zijn, maar tegelijk het Europese uitgangspunt van gelijkheid aan hun laars lappen.
Zoals de Franse schrijfsters Houria Bouteldja, die in een interview de zogenaamde 'witte culturele superioriteit' aanklaagt. Hoezo witte superioriteit? Dit pijnlijk bedrog had zelfs Simone de Beauvoir niet kunnen zien aankomen. Vrouwen en mannen zijn gelijkwaardig, ongeacht cultuur of afkomst. Dat is een afspraak die we altijd moeten nakomen.
Deze column verscheen op zaterdag 26 juli 2025 in De Telegraaf.
