Vrouwen voelen zich nog steeds onveilig tijdens het uitgaan
Als er iets ernstigs was gebeurd, zoals een verkrachting, zou men vragen wat zij droeg, waarom ze zo laat buiten was, of ze gedronken had of niet. Had ze nee gezegd? Vrouwen worden nog steeds bevraagd op hun kleding, gedrag of alcoholgebruik tijdens rechtszaken. Het lijkt dan wel het proces van het slachtoffer en niet van de dader.
In Frankrijk bijvoorbeeld geeft 8 op de 10 slachtoffers verkrachting niet aan. In België of Nederland zal het niet anders zijn. Vertrouwen in justitie en cultuur speelt hierin een grote rol. De manier hoe we omgaan met seksueel geweld, zowel in de publieke opinie als in de rechtspraak, moet evolueren.
Het geweld niet langer normaliseren. Slachtoffers moeten gehoord, gesteund en beschermd worden en de rol van de dader en ons strafrecht moeten herzien worden. Vaak vallen er slachtoffers door recidivisten die aan het systeem konden ontsnappen. De vraag is helaas niet ’hoe kon justitie zo falen’, maar nogmaals: wat droeg het slachtoffer? Waarom was zij daar?
’Slachtoffers van verkrachting worden vaak opnieuw veroordeeld’
Steeds meer stemmen zijn van mening dat toestemming centraal moet staan in de wetgeving. Alleen ja is ja. Vraag het slachtoffer niet meer of ze zich heeft verzet. Want geweld is geweld. Of je je daartegen verzet hebt of niet doet er niet toe.
Maar vaak is het wel een heel leuk contact en wimpel je ze niet af. Of je stapt zelf op hen af. Wat dan later nog in je nadeel kan komen te staan, zo leerden we uit een aantal recente zaken.
„Ja, maar zij startte met flirten.” So what? Dat is geen uitnodiging om te worden aangerand. „Ze droeg een kort rokje of toonde haar decolleté”, „Ze zei niet dat ze het niet wilde” en „ik had niet door dat ze geen seks wilde.” We horen het maar al te vaak in de rechtszaal. Weet u wat ik nog het ergst vind? Dat er zélfs door de beoordelende partij nog maar al te vaak wordt verwezen naar de kledij van het slachtoffer. „Wat droeg u op het moment van de aanranding?” Of naar gelaatsuitdrukking. „Onderweg lachte u nog?”
Alsof lichaamstaal onder invloed of bevriezingsgedrag tijdens het geweld nog iets zegt over toestemming. Laten we helder zijn: een glimlach is géén toestemming. En geen ’nee’ kunnen zeggen, is ook geen ’ja’. Of dat nu bij onbekenden of binnen een relatie is.
Justitie faalt in bescherming van vrouwen tegen seksueel geweld
Vraagt een meisje dat een blote buik heeft erom verkracht te worden? Mannen mogen met een gerust hart in bloot bovenlijf werken in de tuin of dansen in een bar tijdens de zomer of wanneer ze dat maar willen. Als wij vrouwen een laag uitgesneden jurkje dragen, is dat ook geen uitnodiging om ons te verkrachten of aan te randen!
Het is ook nog steeds zo dat het slachtoffer met de bewijslast moet komen. De verkrachte vrouw moet kunnen aantonen dat ze niet instemde. Begin daar maar eens aan. Na zo’n trauma. Wat wel telt is duidelijke lichamelijke schade, of bewijs van spiking waarbij je gedrogeerd werd en dus sowieso geen toestemming kon geven.
Maar anders is het jouw woord tegen dat van de dader en als er geen bewijs is tegen de dader dan gaat die - zoals we verdomme al te vaak zien - vrijuit. Moet het hier niet andersom zijn en moeten we met het gerecht niet juist de slachtoffers beschermen? Het is daarom dat ze zwijgen en zelden naar de rechtbank stappen.
Schaamte en angst houden slachtoffers weg van de rechtszaal
Slachtoffers verdwijnen vaak in stilte, niet uit vrije wil, maar uit noodzaak - omdat het systeem hen afstoot, niet gelooft, of zelfs opnieuw traumatiseert. Velen stuiten op onwetende hulpverleners, een chaotische juridische procedure en een gebrek aan gespecialiseerde opvang.
De drempels zijn hoog: schaamte, schuldgevoel, angst voor victim blaming, hoge kosten en de reële kans dat hun zaak geseponeerd wordt - zelfs bij fysiek bewijs. Dit moet anders. Beter!
Elke moeder of vader maakt zich zorgen wanneer zijn/haar dochter uitgaat. Is ze veilig? „Doe maar voorzichtig vanavond, schat. En stuur me een berichtje als je naar huis vertrekt”, is de meest voorkomende boodschap. We moeten een samenleving worden waar meisjes veilig naar feestjes kunnen gaan en als ze onwel worden, geholpen kunnen worden in plaats van seksueel misbruikt te worden.
Het moet een heerlijk avondje uit worden waar ze met vriendinnen van kunnen nagenieten.
Daarvoor moeten sommige jongens anders worden opgevoed en moet ons rechtssysteem drastisch veranderen.
Deze column verscheen op zaterdag 31 mei 2025 in De Telegraaf.
