"Het Molenbeek aan de Seine", zo omschreef de centrumrechtse Franse krant Le Figaro Saint-Denis tien jaar geleden al. Daarmee verwees de krant naar het grote aantal radicale moslims in de stad, die er almaar meer hun stempel drukten op het dagelijkse leven.
Dat beeld werd vorige week nog eens nadrukkelijk bevestigd: Bally Bagayoko, geboren in Frankrijk uit Malinese ouders, veroverde er voor de radicaal-linkse partij La France insoumise de burgemeestersjerp met zomaar eventjes 50 procent van de stemmen.
Bally Bagayoko en de machtsverschuiving in Saint-Denis
In Saint-Denis, een even geïndustrialiseerde als verpauperde voorstad van Parijs, wonen zo’n 150.000 mensen. Ruim dertig procent van de bevolking heeft een migratieachtergrond. Na de voorbije gemeenteraadsverkiezingen in Frankrijk is Saint-Denis meteen ook de grootste Franse stad waar La France insoumise de burgemeester mag leveren. Tijdens de campagne voor de Franse lokale verkiezingen trok de partij van de niet bepaald onomstreden Jean-Luc Mélenchon resoluut de kaart van het communautarisme en de strijd tegen het alomtegenwoordige 'blanke racisme'.
Die aanpak lijkt ook te lonen: in enkele gemeenten met een zeer hoog percentage inwoners van niet-Europese afkomst - naast Saint-Denis onder meer ook Roubaix, vlak bij de Belgische grens – mag de partij nu de burgemeester leveren.
In Saint-Denis was Bagayoko amper verkozen of hij zorgde al meteen voor flink wat opschudding. Het moest maar eens gedaan zijn met het altijd maar over veiligheid te hebben, vond hij. De nadruk zou in zijn gemeente voortaan liggen op de sociale urgentie. In een interview met televisiezender France 2 schetste de nieuwe burgemeester ook zijn voornemen om de gemeentelijke politie op termijn volledig te ontwapenen. Dat het aantal drugsdelicten, gewapende overvallen en verkrachtingen uitgerekend in Saint-Denis de voorbije jaren ver boven het Franse gemiddelde uitsteeg, was in deze blijkbaar maar een detail.
De reacties op de uitspraken van de nieuwe burgemeester bleven niet uit. Franse media berichtten de voorbije dagen dat zomaar eventjes 90 van de 160 agenten van de lokale politie intussen al hun overplaatsing naar een andere gemeente zouden hebben aangevraagd. Ook de chef van het politiekorps liet doorschemeren dat hij overwoog om te vertrekken.
En nadat diezelfde burgemeester in een interview ook nog duidelijk maakte dat gemeentepersoneel - inclusief politieagenten - dat het niet eens is met zijn beleid maar beter kon opkrassen, werd hij donderdag prompt al terechtgewezen door de verantwoordelijke minister.
Opkomst van La France insoumise in Franse steden
Saint-Denis was de voorbije dagen overigens geen alleenstaand geval in Frankrijk. Ook in een aantal andere gemeenten waar het radicale La France insoumise (LFI) de macht veroverd had, regende het incidenten. Aftredende burgemeesters - meestal zelfs van centrumlinkse signatuur - werden hier en daar uitgejouwd, door een overwegend allochtone menigte uitgemaakt voor fascisten en moesten af en toe zelfs politiebegeleiding krijgen. Heel wat politici van andere partijen toonden zich geschokt, maar LFI-parlementsleden hadden het over 'legitieme woede' van de bevolking tegenover 'slechte bestuurders'.
De afschuw, ook bij traditioneel links, is plots groot in Frankrijk, maar eigenlijk oogst links nu zelf wat het jarenlang gezaaid heeft met een etnocentrisch beleid. Daarbij werd het politieke programma vooral in functie van het verwachtingspatroon van een almaar groeiende groep allochtone kiezers aangepast. Die kiezers werden grotendeels herleid tot hun etnische of religieuze profiel. Principes en doordacht beleid moesten wijken voor plat electoralisme.
La France insoumise perfectioneerde de linkse boodschap, goot er nog een radicaler economisch links-populistisch sausje overheen en profileerde zich nog veel nadrukkelijker dan traditioneel-links als dé partij die de strijd aanbond met het 'institutionele racisme' en met de 'islamofobie'. Het conflict in Gaza gooide daarbij waar nodig nog wat extra olie op het vuur.
'Impact demografie en communautarisme op Europese politiek'
Deze Franse verkiezingen hebben nu perfect aangetoond hoe explosief die cocktail op termijn wel kan worden. In almaar meer Franse - maar ook andere West-Europese - steden heeft het aandeel kiezers van allochtone afkomst een kritische drempel bereikt. In combinatie met het LFI-discours dat de 'blanke man' culpabiliseert en op zeer populistische wijze inspeelt op de verwachtingen van die doelgroep, leidt dit tot een almaar grotere politieke polarisering.
En tot taferelen waarin Franse steden overspoeld werden door juichende massa’s getooid met Palestijnse of Algerijnse vlaggen, en waarin pas verkozen burgemeesters hun aanhang in het Arabisch toespreken. Van verdere integratie is er zo natuurlijk geen sprake. Is dit echt het Europa dat we willen?
Deze column verscheen op zaterdag 28 maart 2026 in De Telegraaf.
