Waarom ontwikkelingshulp niet werkt
Bedrijven kunnen er nochtans vruchtbare zaken doen en de jeugd verlangt naar werk en perspectief. Helaas blijft het paradigma over ontwikkeling hardnekkig. Het is al zoveel jaren geleden dat de Amerikaans- Zambiaanse econoom Dr. Dambisa Moyo haar populaire boek Doodlopende hulp, waarom ontwikkelingshulp niet werkt en wat er wel moet gebeuren schreef. Er is weinig in de praktijk veranderd. De hulp bleef zoals ze was. De armoede en de corruptie ook. De jeugd voelt zich nog altijd in de steek gelaten.
In 2023 bijvoorbeeld werd er wereldwijd 223 miljard dollar uitgegeven aan publieke ontwikkelingshulp. En sinds 1970 ontving Afrika alleen al meer dan 300 miljard aan ontwikkelingshulp. Wie zag verandering?
We moeten durven eerlijk en kritisch te zijn: heel wat Afrikaanse landen blijven ook na al die jaren en al die centen extreem arm en afhankelijk van buitenlandse hulp. Het is hartbrekend om te zien hoe uitzichtloos de situatie van de jeugd is. De huidige aanpak werkt niet, maar we blijven volharden in de fouten. Het moet dus anders en beter, en daarom moeten we in Europa de schouders zetten onder een ander, impactvol ontwikkelingsbeleid: business in plaats van alleen hulp.
Nieuwe visie voor Afrika van Meloni
De EU kan daarbij op een veel meer globale en geïntegreerde aanpak inzetten. Ik was de afgelopen week blij te zien hoe Commissie voorzitter Von der Leyen en de Italiaanse premier Meloni aan de slag gingen met een nieuwe visie voor Afrika. Hopelijk zal dat niet bij de bureaucratie blijven. Het moet meer worden dan weer een plan. Het moet over de rol van bedrijven gaan en niet alleen van de overheid. Niet de filosofie van pamperbeleid waarvan we de rampzalige gevolgen meer dan genoeg hebben gezien, internationaal maar ook in Europa zelf de recente decennia.
Ontwikkelingssamenwerking mag niet langer een instrument zijn om mensen en landen afhankelijk te houden, maar een doeltreffende hefboom worden om de samenwerking met onder meer de Afrikaanse partnerlanden op heel wat vlakken te versterken. Van economie tot justitie en veiligheid, handel maar ook wat betreft vrouwenrechten. We moeten diplomatie en defensie ook linken aan ontwikkelingssamenwerking. Geen land kan gedijen zonder vrede.
Volharden in fout is racistisch
De huidige manier van doen werkt niet, anders zouden we het toch gemerkt hebben? Volharden in de fout is niet alleen onverantwoord, maar ook racistisch.
We zagen de voorbije decennia hoe het ontwikkelingsbeleid vooral door linkse partijen soms werd misbruikt voor hun eigen ideologische agenda, wat zowel de efficiëntie van de maatregelen als de duurzame ontwikkeling van de partnerlanden in de weg stond.
Het nieuwe Mattei-plan van Giorgia Meloni en Ursula von der Leyen klinkt als een stap vooruit. Dat plan zal dit najaar verder worden geconcretiseerd en afgestemd op het al bestaande Global Gateway-plan van de Europese Commissie. Het gaat om een focus op Europese investeringen in Afrika die écht een verschil kunnen maken voor Afrikaanse en Europese bedrijven.
Strategische economische corridors
Het idee is om bijvoorbeeld te werken met strategische economische corridors, om zo economische sectoren die onderling verbonden zijn een belangrijke zet in de rug te kunnen geven. Denk bijvoorbeeld aan vervoer, infrastructuur, energiesystemen of agrarische waardeketens. Internationale financiële instellingen zoals de African Development Bank en de Africa Finance Corporation worden beter betrokken.
Dankzij een geïntegreerde aanpak kunnen we ook de lokale economieën beter betrekken bij het Europese ontwikkelingsbeleid. Precies waar de eerder genoemde Dambisa Moyo ook al voor pleitte. Dit project geeft hoop op beter beleid, maar het gevaar van de bureaucratie loert om de hoek. En wat men dan met de corruptie ter plaatse in de politiek doet, hoorde ik niet. Het is de blinde hulp in plaats van verantwoordelijke aanpak die de corruptie wind in de zeilen geeft.
Investeringen van hoge kwaliteit in Afrika
Ontwikkelingshulp moet voortaan gaan over impactvolle partnerschappen, die mikken op investeringen van hoge kwaliteit en die Afrika de kans geven om eindelijk duurzaam te groeien onder leiding van Afrikanen zelf. Enkel zo’n nieuwe model kan op termijn wederzijds respect en gedeelde welvaart opleveren.
Dat is niet alleen praktisch noodzakelijk voor de Afrikaanse landen maar ook strategisch heel belangrijk voor Europa. Op economisch en geopolitiek vlak winnen China en Rusland terrein met hun wanpraktijken. Ze destabiliseren regio’s zoals die van de Sahel waar China economisch chaos aanricht en Rusland militia inzet.
Soft power is nergens te bekennen
Er is sprake van dat zo’n 1500 mannen van de voormalige Wagner-groep zijn ingezet in de landen van de Sahel in West Afrika. Hoe kunnen bedrijven op deze manier ontstaan en groeien? Onderwijs haar doel bereiken? Vrouwenrechten vooruitgaan? Europese bedrijven handel drijven? Niets werkt zonder veiligheid. En het Westen is strategisch totaal afwezig. De EU maar ook de VS. Dat voelen ze ook tijdens stemmingen bij Verenigde Naties bijvoorbeeld. De soft power waar we zo trots op zijn is nergens te bespeuren en onze houding is financieel niet houdbaar.
We hebben behoefte aan een nieuwe visie op ontwikkelingssamenwerking. Hulp die werkt, maakt in principe op den duur hulp onnodig. Anders is het niets anders dan eeuwige gevangenschap in armoede en vernedering.
Ontwikkelingssamenwerking vergt niet alleen een duidelijke visie maar ook concrete actie. Het begint met stoppen met wat nooit werkte en beseffen dat de belastingbetaler de onzin niet kan blijven financieren. Verschuiven van hulp naar handel.
Deze column verscheen op zaterdag 28 juni 2025 in De Telegraaf.
